Morze Czarme – mistyczne, wyjątkowe i pełne tajemnic

Morze Czarne to jedno z najbardziej tajemniczych i wyjątkowych mórz na świecie – z bogatą historią, niezwykłymi zjawiskami naturalnymi i walorami geograficznymi, które czynią je obiektem zainteresowania naukowców, podróżników i poszukiwaczy przygód.

Choć zazwyczaj postrzegamy je jako zwykły wakacyjny cel podróży, zwyczajne morze na wypoczynek, w rzeczywistości od tysiącleci jest ono żywą skarbnicą tajemnic.

Zatopione statki i osady

Od dziesięcioleci światowej sławy archeolodzy i morscy badacze poszukują śladów Wielkiego Potopu i Arki Noego, a nawet Atlantydy nie gdzie indziej, a na dnie Morza Czarnego. Wyprawy mające na celu potwierdzenie legend, przynoszą również cenne odkrycia. Zebrano już szczegółowe dane na temat zmian na dnie morskim i życia starożytnych ludzi.

Naukowcy odkrywają pozostałości setek zatopionych osad i statków. Szczególnie materia organiczna – zatopione statki, elementy drewniane, fragmenty budynków – jest bardzo dobrze zachowana.

Dzieje się tak dzięki wysokiej sedymentacji (proces opadania cząstek stałych zawieszonych w cieczy pod wpływem siły grawitacji), która pokrywa stanowiska archeologiczne i doskonale je konserwuje. Z drugiej strony, tam, gdzie znajdują się zatopione, zachowane statki, nie ma tlenu, co wynika z braku mieszania się warstw wody.

„Są zatopione łodzie i statki od początków żeglugi” – wyjaśnia dr Naiden Prahov, dyrektor Centrum Archeologii Podwodnej w Sozopolu.

Dzięki nurkom i podwodnym archeologom, bogate kolekcje amfor, kamiennych kotwic, pozostałości statków fenickich, starożytnych greckich, rzymskich i bizantyjskich zostały odnalezione i są przechowywane obecnie w muzeach archeologicznych wzdłuż całego wybrzeża Morza Czarnego.

Jednym z nich jest Muzeum Kotwic w Achtopolu, które opowiada o starożytnej żegludze. Mimo wytężonej pracy, zostało jednak zbadane zaledwie 8% linii brzegowej, a znaleziska kryją się  wszędzie.

Położenie, głębokość i linia brzegowa

Morze Czarne to morze śródlądowe położone między Europą, a Azją. Zajmuje powierzchnię 436 402 km². Jego maksymalna głębokość wynosi 2245 m, a średnia głębokość to ok. 1253 m, co czyni je głębokim i stosunkowo ciepłym morzem – temperatura wody latem sięga 24–28°C.

Linia brzegowa Morza Czarnego ma długość około 3400 km, z czego wybrzeże bułgarskie ma 378 km. Morze Czarne graniczy z Bułgarią, Rumunią, Ukrainą, Rosją, Gruzją i Turcją, a dla pierwszych czterech państw jest jedynym morzem w kraju.

Wyjątkowość

Morze Czarne ma unikalną strukturę. Na jego powierzchni znajduje się słodsza woda z ponad 300 rzek – w tym Dunaju, Dniepru i Donu. Jest ona lżejsza i pozostaje na powierzchni, podczas gdy dolne warstwy są słone, zimne i pozbawione tlenu – zjawisko to znane jest jako stratyfikacja.

Na głębokości poniżej 150 m woda staje się niemal pozbawiona tlenu. Uniemożliwia to życie w głębinach, ale jednocześnie doskonale chroni szczątki organiczne – w tym starożytne statki, które można znaleźć w niesamowicie dobrym stanie.

Gdy minie się granicę z siarkowodorem, można znaleźć nawet zachowane liny. Pozwala to rozszyfrować strukturę statków na dnie. Jeden z nich pochodzi z czasów Marco Polo i w pełni odpowiada opisom i starym fotografiom.

Okazuje się, że co 6-8 kilometrów leży jeden zatopiony statek – wyjaśnia Kirił Wełkowski, geofizyk morski z Centrum Archeologii Podwodnej. W głębinach Morza Czarnego odkryto także statek liczący ponad 2500 lat – uważany za najstarszy zachowany statek na świecie.

Flora i fauna

Pomimo martwych głębin, Morze Czarne jest domem dla ponad 2000 gatunków organizmów, w tym trzech gatunków delfinów i rekina czarnomorskiego (ceniona ryba konsumpcyjna) znanego również jako „katran” (Squalus acanthias). Morze obfituje również w ryby o znaczeniu gospodarczym, takie jak cefal (Mugil cephalus), ostrobok (Trachurus( i pelamida (Sarda sarda).

Morze Czarne jest jednym z najmłodszych mórz i powstało podczas ostatniej epoki lodowcowej. Uważa się, że około 7500 lat temu Morze Czarne było jeziorem słodkowodnym. Podnoszący się poziom wód morskich doprowadził do napływu słonej wody z Morza Śródziemnego przez Bosfor i tak powstało dzisiejsze Morze Czarne, co niektórzy uczeni łączą z biblijnym potopem. Nic więc dziwnego, że około 80% fauny jest pochodzenia śródziemnomorskiego. Unikalna mieszanka wody słonej i słodkiej tworzy specyficzny ekosystem, który trudno znaleźć gdzie indziej.

Gościnne czy wrogie

Morze Czarne znane jest ze swojego nieprzewidywalnego zachowania. Starożytni żeglarze nazywali je „wrogim” (Pontos Axinos), a później „gościnnym” (Euxine Pontus).

Legendy głoszą, że nazwa pochodzi od ciemnego koloru wody podczas sztormu. Dziś nazywane jest „morzem burz”, ponieważ pogoda może zmienić się w ciągu kilku minut, nawet w spokojny poranek.

Jedwabny szlak

Dziś archeolodzy regularnie znajdują na dnie morskim statki i inne artefakty – dowody intensywnego handlu wzdłuż Jedwabnego Szlaku, który przebiegał przez Morze Czarne.

Dziś morze jest również częścią międzynarodowego korytarza transportowego TRACECA (Europa – Kaukaz – Azja).

Miasta i wyspy

Wzdłuż wybrzeża Morza Czarnego mieszka ponad 16 milionów ludzi. Największe miasta to: Stambuł, Odessa, Warna, Burgas, Soczi, Samsun, Trabzon, Sewastopol, Konstanca.

Największą wyspą na morzu jest Dżaryłgacz – największa wyspa Ukrainy – o powierzchni ok. 62 km². Bułgaria ma 16 wysp o powierzchni ponad 0,5 ha – wśród nich są wyspy: św. Iwan, św. Kiryk, św. Anastazja, św. Piotr, Wyspa Węży, Wyspa Ptaków i inne.

Morze Czarne to nie tylko morze. To encyklopedia geografii, historii, mitologii i biologii. Każda burza skrywa tajemnicę, każda fala opowiada historię. Przypomina nam, że pod powierzchnią kryje się cały świat – dosłownie i w przenośni.