24 maja w Bułgarii - święto alfabetu, języka i kultury

24 maja w Bułgarii to jedna z najważniejszych dat w roku. Tego dnia obchodzone jest Święto Edukacji i Kultury Bułgarskiej oraz Piśmiennictwa Słowiańskiego. To dzień wyjątkowy nie tylko dla samych Bułgarów, ale dla całego słowiańskiego świata.

To święto ma w sobie coś, czego coraz rzadziej doświadcza się w Europie - autentyczną dumę z języka, książek i własnej kultury. Nie chodzi wyłącznie o historię czy folklor. Dla Bułgarów alfabet i język są częścią narodowej tożsamości równie ważną jak flaga czy państwo.

Najstarsza księga świata napisana cyrylicą

Mało kto w Polsce wie, że najstarsza zachowana księga napisana cyrylicą pochodzi właśnie z terenów dawnej Bułgarii.
To starobułgarski pergaminowy rękopis Ewangelii, znany dziś jako Palimpsest Watykański. Odkryto go w 1982 roku w Bibliotece Watykańskiej dzięki pracy bułgarskiego uczonego, doc. Trendafila Krystanowa.

Sam termin „palimpsest” oznacza pergamin, z którego usunięto wcześniejszy tekst i zapisano go ponownie. W tym przypadku pierwotne litery starobułgarskie zostały starte, a na ich miejscu zapisano tekst grecki. Mimo to badaczom udało się odczytać starszą warstwę.

Najciekawsze jest jednak to, że rękopis pochodzi z początku X wieku, z czasów cara Symeona Wielkiego czyli okresu uznawanego za złoty wiek średniowiecznej Bułgarii. To dzięki temu faktowi Krystanowowi udało się podważyć rozpowszechnioną kiedyś w historiografii radzieckiej tezę, według której najstarsze teksty pisane cyrylicą miały pochodzić z Nowogrodu czy Rusi Kijowskiej. 
Analiza językowa wykazała, że podstawą tekstu był potoczny język starobułgarski używany w Tracji i wschodnich Rodopach.

Najstarszy napis cyrylicą 

Najstarszy napis wykonany cyrylicą pochodzi również z Bułgarii. 

Znajduje się on w skalnym monasterze koło wsi Krepcza w północno-wschodniej Bułgarii. To miejsce niemal mistyczne. Wykute w wapiennych skałach cele i kaplice przypominają o dawnym życiu mnichów i pierwszych wspólnotach chrześcijańskich. Na skałach odkryto dwa średniowieczne napisy. Jeden z nich zawiera prosty tekst religijny, drugi natomiast ma ogromne znaczenie historyczne, ponieważ podaje dokładną datę: „W roku 6430 (921 rok), w miesiącu październiku, zmarł sługa Boży Anton”.

To krótkie zdanie jest jednym z najważniejszych dowodów na to, że już za panowania cara Symeona Wielkiego pismo starobułgarskie było szeroko używane na ziemiach bułgarskich. Nie było to pismo używane jedynie przez duchownych i uczonych, lecz był to żywy język kultury, wiary i codziennego życia.

Bułgaria i narodziny słowiańskiej kultury pisanej

W polskiej świadomości święci Cyryl i Metody kojarzą się głównie z chrystianizacją Słowian i być może również z Ojcem Świętym Janem Pawłem II, który pod koniec XX wieku ogłosił obu braci „współpatronami Europy”. Ale warto też pamiętać, że to właśnie w Bułgarii ich uczniowie znaleźli schronienie i warunki do rozwinięcia alfabetu oraz literatury słowiańskiej.

To właśnie w średniowiecznej Bułgarii rozwijały się szkoły piśmiennicze, tłumaczono księgi religijne i kształtował się język, który później rozprzestrzenił się na dużą część Europy Wschodniej.

Tak zwany język cerkiewnosłowiański był w istocie oparty na języku starobułgarskim. Średniowieczna Bułgaria nie tylko stworzyła własną kulturę, ale wpłynęła na rozwój całej słowiańskiej cywilizacji.

Święto radości

24 maja w Bułgarii to dzień pełen radości i narodowej dumy. Ulicami miast przechodzą pochody uczniów, nauczycieli i studentów, wszędzie widać kwiaty, książki i słychać pieśń „Naprzód narodzie oświecony” (Върви народе възродени) - hymn ku czci św. Cyryla i Metodego. To święto, które naprawdę żyje i łączy ludzi. 

W czasach, gdy coraz słabiej odczuwamy więź z językiem i historią, Bułgarzy wciąż potrafią z prawdziwym entuzjazmem celebrować swoją kulturę, język i tradycję piśmiennictwa. Bo mają powód do dumy. To Bułgaria podarowała Słowianom książkę i język pisany.

W Bułgarii bardzo mocno podkreśla się, że cyrylica nie jest „rosyjskim alfabetem”. Gdy powstawała, państwo rosyjskie jeszcze nie istniało. Korzenie cyrylicy związane są z pierwszym państwem bułgarskim i ośrodkami kultury w Presławiu oraz Ochrydzie.

Dziś cyrylica jest jednym z trzech oficjalnych alfabetów Unii Europejskiej - obok alfabetu łacińskiego i greckiego. Symbolicznie widać to nawet na banknotach euro, gdzie nominały zapisane są również cyrylicą.
Cyrylica, która wyruszyła z Bułgarii, jest używana przede wszystkim w Europie Wschodniej, na Bałkanach, w Rosji oraz w części Azji Centralnej. Posługuje się nią około 250 milionów ludzi na świecie. 

To najcenniejszy dar Bułgarii dla cywilizacji. Cytując wielkiego poetę Iwana Wazowa: 
„…i my daliśmy coś światu
i wszystkim Słowianom książkę do czytania…”

Wszystkiego najlepszego z okazji święta 24 maja!
Честит празник (Czestit praznik)!