Głarusy - bezczelni złodzieje czy geniusze?
Kto choć raz spędzał wakacje nad bułgarskim Morzem Czarnym, z pewnością zna te ptaki. Głośne, wszędobylskie i wyjątkowo pewne siebie głarusy są nieodłącznym elementem krajobrazu Warny, Burgas czy Słonecznego Brzegu. Potrafią ukraść jedzenie niemal sprzed nosa, godzinami obserwować turystów, a nawet rozpoznawać, które opakowanie chipsów warto wybrać. Naukowcy odkrywają, że za ich bezczelnym zachowaniem kryje się zaskakująca inteligencja. Okazuje się też, że skrzydlatego złodzieja można jednak czasem powstrzymać w bardzo prosty sposób.
Głarus, czyli bułgarski kuzyn mewy
Na bułgarskim wybrzeżu wśród skrzydlatego ptactwa królują głarusy. Tak Bułgarzy nazywają potocznie duże mewy, przede wszystkim mewy białogłowe (Larus michahellis), charakterystyczne dla regionu Morza Czarnego. Dorosła mewa białogłowa ma zazwyczaj ok. 52–58 cm długości, a rozpiętość jej skrzydeł może sięgać 140-150 cm.
Jest więc znacznie większa od pospolitej mewy śmieszki spotykanej najczęściej nad polskim Bałtykiem. Ma jasną głowę, szary grzbiet, żółte nogi i mocny dziób z charakterystyczną czerwoną plamką. Jednak to nie wygląd sprawił, że głarusy zyskały taką sławę wśród turystów i mieszkańców bułgarskich kurortów. To ich charakter.
Skrzydlaci rozbójnicy
Głarusy świetnie czują się w miastach. Można je zobaczyć na dachach hoteli, balkonach, latarniach i parapetach. Szczególnie upodobały sobie miejsca, w których przebywają ludzie, a więc promenady, porty, restauracje i plaże. Trudno się dziwić. Tam, gdzie są turyści, zazwyczaj jest też jedzenie.
Bułgarskie głarusy potrafią być niezwykle pomysłowe. Jeden będzie cierpliwie czekał obok restauracyjnego stolika, drugi zainteresuje się pozostawioną torbą, a trzeci spróbuje przechwycić kawałek pizzy lub kanapkę trzymaną przez przechodnia. Niektóre opanowały sztukę błyskawicznego ataku z powietrza. Wystarczy chwila nieuwagi, a ptak przelatuje tuż obok człowieka i porywa upatrzony kąsek.
Głarusy potrafią również rozrywać worki ze śmieciami, wyciągać resztki z koszy i urządzać hałaśliwe spotkania na dachach budynków. Szczególnie o świcie, kiedy większość z nas chciałaby jeszcze pospać.
W bułgarskiej Warnie problem stał się na tyle zauważalny, że mieszkańcy domagali się działań ograniczających uciążliwości związane z obecnością tych ptaków.
Jednak określanie głarusów mianem bezczelnych złodziei jest nieco niesprawiedliwe. W rzeczywistości robią to, co przez tysiące lat pomagało mewom przetrwać. Obserwują otoczenie, wykorzystują okazje i błyskawicznie uczą się nowych sposobów zdobywania pokarmu. A naukowcy zaczęli właśnie odkrywać, jak bardzo są w tym dobre.
Patrz im w oczy
W 2019 roku Laura Kelley, badaczka zachowania zwierząt z Uniwersytetu w Exeter w Wielkiej Brytanii, postanowiła sprawdzić coś, co na pierwszy rzut oka może wydawać się zabawne. Czy mewa zachowuje się inaczej, kiedy człowiek patrzy jej prosto w oczy?
Do eksperymentu wykorzystano mewy srebrzyste, które w brytyjskich nadmorskich miejscowościach również zasłynęły z podkradania ludziom jedzenia.
Badacze obserwowali, jak ptaki zbliżają się do pokarmu w dwóch sytuacjach. W pierwszej człowiek przyglądał się im bezpośrednio, w drugiej odwracał wzrok. Różnica była wyraźna.
Kiedy mewy wiedziały, że są obserwowane, podchodziły do jedzenia wolniej. Kiedy człowiek nie zwracał na nie uwagi, zachowywały się odważniej.
Nie oznaczało to oczywiście, że każda mewa rezygnowała z kradzieży. Niektóre osobniki były na tyle zdeterminowane, że spojrzenie człowieka niewiele je obchodziło. Jednak wyniki wskazywały, że ptaki potrafią rozpoznawać kierunek ludzkiego spojrzenia i uwzględniać tę informację przy podejmowaniu decyzji. Zjawisko to wiąże się z tak zwaną awersją do spojrzenia. W świecie zwierząt bezpośredni kontakt wzrokowy bywa sygnałem zagrożenia. Drapieżnik, który patrzy prosto na potencjalną ofiarę, może przygotowywać się do ataku. Mewa najwyraźniej bierze taką możliwość pod uwagę.
Można więc powiedzieć, że zanim zdecyduje się ukraść frytki, sprawdza, czy właściciel przypadkiem nie patrzy.
Malowane oczy
Badania nad zachowaniem mew przyniosły jeszcze ciekawsze odkrycie. Okazało się, że do wywołania ostrożności nie zawsze potrzebny jest prawdziwy człowiek. Czasami wystarczy sam wizerunek oczu. Laura Kelley i jej współpracownicy przeprowadzili kolejne eksperymenty w nadmorskich miejscowościach Kornwalii, Devonu i Dorsetu. Ptakom przedstawiano dwa pojemniki z jedzeniem, ustawione w odległości około dwóch metrów od siebie. Jeden ozdobiono rysunkiem oczu, drugi pozostawiono bez takiego oznaczenia.
Mewy bez większych oporów zbliżały się do pojemników pozbawionych oczu. Z tymi ozdobionymi spojrzeniem sprawa była bardziej skomplikowana.
Niektóre ptaki wyraźnie się wahały. Inne początkowo trzymały się z daleka, ale po pewnym czasie odkrywały, że narysowane oczy nie stanowią rzeczywistego zagrożenia. Były również osobniki, które w ogóle nie chciały zbliżyć się do podejrzanego pojemnika.
To doprowadziło badaczy do kolejnego interesującego wniosku - mewy różnią się między sobą temperamentem. Podobnie jak wśród ludzi, także w ptasim świecie zdarzają się osobniki ostrożne, nieśmiałe, ciekawskie i wyjątkowo odważne. Te ostatnie najczęściej sprawiają ludziom kłopoty. Kelley żartobliwie nazwała je „złymi chłopcami” mewiego świata. W przywoływanym przez media wywiadzie oceniła, że to właśnie najbardziej zuchwałe ptaki odpowiadają za ok. 95% psikusów.
Nie należy traktować tej liczby jako uniwersalnej statystyki dotyczącej wszystkich mew. Dobrze oddaje jednak pewną prawidłowość i pokazuje, że nie cała populacja zajmuje się podkradaniem jedzenia. Wystarczy jednak niewielka grupa szczególnie śmiałych osobników, aby wszystkie mewy zyskały reputację skrzydlatych gangsterów.
Mewa wie, które chipsy wybierasz
Jeszcze bardziej niezwykły eksperyment przeprowadziła Franciska Hacker, badaczka zajmująca się ekologią behawioralną. Postanowiła sprawdzić, czy mewy obserwują nie tylko obecność jedzenia, ale także nasze wybory. Eksperyment odbył się w brytyjskim Brighton. Badaczka jadła chipsy z niebieskiego opakowania, a następnie dawała ptakom możliwość wyboru między dwoma pojemnikami - niebieskim i zielonym. Rezultat był zaskakujący.
Wśród ptaków, które dokonały wyboru, aż 95% zainteresowało się opakowaniem tego samego koloru co paczka trzymana przez człowieka. Wyglądało to tak, jakby mewy uznały, że skoro człowiek wybrał określony produkt, musi być on szczególnie atrakcyjny.
Eksperyment pokazał, że mewy potrafią wykorzystywać wskazówki płynące z zachowania przedstawicieli zupełnie innego gatunku. Nie muszą same próbować każdego dostępnego pokarmu. Mogą obserwować, co robi człowiek, a następnie wykorzystać tę informację. To umiejętność niezwykle cenna dla zwierząt żyjących w zmieniającym się środowisku.
Warto przy tym zaznaczyć, że wynik 95% dotyczył konkretnego eksperymentu i ptaków, które rzeczywiście podjęły wybór. Nie oznacza, że niemal każda mewa zawsze wybierze opakowanie naśladując wybór człowieka.
Czy glarusy uczą się od ludzi?
Opisane badania prowadzono na mewach srebrzystych w Wielkiej Brytanii, a nie bezpośrednio na bułgarskich mewach białogłowych. Nie można więc automatycznie zakładać, że wszystkie glarusy zachowują się identycznie. Jednak oba gatunki są blisko spokrewnione, należą do tej samej rodziny i doskonale radzą sobie w środowisku miejskim. Właśnie dlatego wyniki badań są tak interesujące również w kontekście bułgarskiego wybrzeża.
Mewy to niezwykle inteligentne i zaradne ptaki, które potrafią dostosowywać swoje zachowanie do zmieniających się warunków. Obserwują inne ptaki, reagują na obecność ludzi, zapamiętują doświadczenia i uczą się, gdzie najłatwiej znaleźć pożywienie. Naukowcy określają mewy między innymi mianem kleptopasożytów. To zwierzęta, które potrafią zdobywać pokarm, odbierając go innym osobnikom. Kradzież nie jest więc wynalazkiem miejskich głarusów. Stanowi część naturalnego repertuaru zachowań wielu mew.
Nowością jest raczej to, że ptaki nauczyły się wykorzystywać ludzi jako kolejne źródło łatwego pożywienia. Dawniej mogły odbierać zdobycz innym ptakom. Dzisiaj niektóre próbują tego samego z turystą trzymającym kawałek pizzy.
Dlaczego mewy przenoszą się do miast?
Z pozoru mogłoby się wydawać, że mewy mają się dziś wyjątkowo dobrze. W nadmorskich miejscowościach są przecież niemal wszędzie. Tymczasem sytuacja jest bardziej skomplikowana. W przypadku niektórych gatunków i populacji obserwuje się spadki liczebności w naturalnych siedliskach. Przyczyniają się do tego między innymi zmiany środowiskowe, utrata miejsc lęgowych i ograniczenie dostępności naturalnego pokarmu.
Miasta oferują natomiast coś, czego w przyrodzie często zaczyna brakować - łatwy dostęp do jedzenia. Do tego dochodzą dachy budynków, które mogą zastępować naturalne miejsca gniazdowania. Nie oznacza to jednak, że mewy całkowicie porzuciły swoje dawne zwyczaje. Laura Kelley zwraca uwagę, że dorosłe ptaki wychowujące młode często wyruszają nad morze w poszukiwaniu naturalnego pokarmu, zamiast polegać wyłącznie na resztkach pozostawianych przez ludzi. Mewy nadal pozostają więc ptakami związanymi z morzem, choć coraz lepiej odnajdują się również w świecie hoteli, restauracji i turystycznych promenad.
Glarus nie jest złośliwy. Jest po prostu sprytny
Patrząc na glarusa, który właśnie porwał komuś kanapkę, trudno oprzeć się wrażeniu, że ptak zrobił to z premedytacją i jeszcze jest z siebie bardzo zadowolony. Jednak naukowcy przestrzegają przed przypisywaniem zwierzętom ludzkich intencji. Glarus nie kradnie po to, żeby zdenerwować turystę. Nie ma też szczególnej satysfakcji z tego, że ktoś został bez obiadu. Po prostu dostrzega okazję. A dzięki zdolności obserwacji, uczenia się i szybkiego reagowania potrafi ją znakomicie wykorzystać.
Badania pokazują, że mewy nie są obojętne na nasze zachowanie. Potrafią zauważyć, kiedy je obserwujemy, a nawet sugerować się tym, jakie jedzenie wybieramy. Wystarczy jednak czasem spojrzeć skrzydlatemu amatorowi frytek prosto w oczy, aby ostudzić jego zapał.
Nie jest to oczywiście niezawodna metoda. Szczególnie odważny osobnik może uznać, że ryzyko jest warte nagrody i właśnie to czyni glarusy tak fascynującymi. Są jednocześnie irytujące i zabawne, hałaśliwe i inteligentne, bezczelne i zaskakująco ostrożne.
Kiedy więc następnym razem podczas wakacji w Bułgarii zobaczycie głarusa przyglądającego się wam z pobliskiej latarni, pamiętajcie, że być może właśnie przeprowadza własny mały eksperyment, próbując ustalić, czy bardziej opłaca się ukraść nam bułkę, czy poczekać na frytki.
Autor: Przyblizamybulgarie
Napisz komentarz