Ser, który opowiada historię

Co można opowiedzieć za pomocą smaku? Nawet trudno sobie wyobrazić jak wiele. O człowieku, który od lat robi ser według rodzinnej receptury. O gospodarstwie, w którym wiedza przechodzi z pokolenia na pokolenie. O miejscu, w którym tradycyjne metody produkcji wciąż mają znaczenie. I wreszcie o świecie, który szybko się zmienia, ale niektóre smaki próbuje zachować.

Właśnie wokół takich historii powstał Festiwal Domowego Sera w Czernim Wicie (Cherni Vit). Tegoroczna edycja odbędzie się 19 września 2026 roku i będzie poświęcona nie tylko serom, ale pamięci zapisanej w jedzeniu. Hasło tegorocznego festiwalu to „Smak z historią” .

Nie tylko degustacja

Festiwal nie jest zwykłym targiem, na którym kupuje się lokalne produkty i rusza dalej w drogę. Jego najważniejszym elementem są spotkania z ludźmi, którzy przechowują wiedzę o tradycyjnym wytwarzaniu żywności. Na miejscu będzie można spróbować domowych serów i rzemieślniczych produktów mlecznych z różnych regionów Bułgarii i Bałkanów, a przy okazji porozmawiać z ich twórcami.

To właśnie ten bezpośredni kontakt jest jednym z największych atutów wydarzenia. Ser przestaje być anonimowym produktem. Ma swoją recepturę, metodę produkcji, miejsce pochodzenia, a przede wszystkim człowieka, który potrafi o nim opowiedzieć.

Wiedza, której nie znajdziemy w supermarkecie

Program tegorocznej edycji pokazuje, że organizatorzy traktują festiwal również jako miejsce wymiany wiedzy.
Zaplanowano pokazy tradycyjnych metod produkcji sera oraz warsztaty i prezentacje dotyczące między innymi dzikiej fermentacji, bakterii kwasu mlekowego, szlachetnej pleśni i prawidłowego przechowywania produktów mlecznych. Dla osób zainteresowanych domowym wytwarzaniem żywności może to być szczególnie ciekawa część wydarzenia. Zamiast jedynie oglądać gotowy produkt, będzie można dowiedzieć się, co właściwie decyduje o jego smaku, konsystencji i trwałości.

Smak zapisany w starych zeszytach

Jednym z bardziej niezwykłych punktów programu będzie prezentacja starych książek kucharskich oraz autentycznych zeszytów z przepisami.
To właśnie w takich domowych zapiskach często przetrwała kulinarna pamięć - przepisy przekazywane w rodzinach, sposoby przygotowywania produktów i rozwiązania dostosowane do tego, co było dostępne w konkretnym regionie.

W Czernim Wicie książka kucharska staje się więc czymś więcej niż zbiorem receptur. Jest dokumentem codziennego życia i świadectwem tego, co i jak jadły poprzednie pokolenia.

Co pokazała edycja 2025?

Ubiegłoroczna edycja była największą w historii festiwalu i przyniosła kilka nowych pomysłów, które dobrze pokazują kierunek, w jakim rozwija się wydarzenie. Były między innymi pokazy tradycyjnej kuchni z początku XX wieku, warsztaty poświęcone serom, winu i pieczeniu chleba oraz międzynarodowe spotkania. Po raz pierwszy zorganizowano też konkurs serów ocenianych przez publiczność - dziesięć produktów spróbowało i oceniło stu uczestników.

Ważnym tematem stała się również ochrona tradycyjnych ras zwierząt oraz przekazywanie praktycznej wiedzy o domowej produkcji i konserwowaniu żywności. To wystarczy, by zrozumieć, że tegoroczna edycja nie jest prostym powtórzeniem poprzedniej. Festiwal rozwija się jako wydarzenie łączące smak, rzemiosło, historię i edukację.

Nie tylko sery

Choć ser pozostaje bohaterem wydarzenia, wokół niego pojawią się również inne produkty związane z tradycyjną bułgarską kuchnią.
Na zorganizowanym podczas festiwalu bazarze będzie można znaleźć między innymi chleb na dzikim zakwasie, górski miód, zioła oraz lokalne wina.
To zestawienie nie jest przypadkowe. Tradycyjna kuchnia nie składa się przecież z pojedynczych produktów, ale z całych połączeń smaków, sposobów przygotowania i lokalnych zwyczajów.

Dlaczego warto tam pojechać?

Dla miłośników jedzenia odpowiedź jest oczywista. Będzie można spróbować serów, których nie znajdziemy w zwykłych sklepach. Ale warto przyjechać również wtedy, gdy interesują nas podróże przez lokalną kulturę.

To także dobra okazja, żeby zobaczyć, jak bułgarska tradycja kulinarna próbuje znaleźć swoje miejsce we współczesnym świecie. Nie poprzez zamrożenie jej w przeszłości, lecz przez dzielenie się wiedzą i uczenie kolejnych pokoleń. 

„Przyjedź dla smaku. Zostań dla historii”

To jedno z haseł tegorocznej edycji i chyba najlepsze podsumowanie całego wydarzenia. 
Organizatorzy zapraszają również twórców treści - fotografów, blogerów, dziennikarzy oraz autorów materiałów o jedzeniu, podróżach i tradycjach. Chcą, aby historie poznane podczas festiwalu dotarły dalej. Bo ostatecznie nie chodzi tylko o to, który ser okaże się najlepszy. Chodzi o to, żebyśmy wiedzieli, kto go zrobił, dlaczego smakuje właśnie tak i co mówi nam o miejscu, z którego pochodzi. A kiedy spojrzymy na ser w ten sposób, zwykła degustacja może zamienić się w małą lekcję historii.

Festiwal Domowego Sera 2026 - informacje praktyczne

Data: 19 września 2026 r. (sobota)
Godzina rozpoczęcia: 10:00
Miejsce: przestrzeń parkowa przy kościele oraz budynek szkoły w Czernim Wicie (Cherni Vit), gmina Tetewen
Wstęp: wolny

Jeśli we wrześniu będziecie w tej części Bułgarii, warto zarezerwować sobie kilka godzin na Czerni Wit. Nie tylko po to, żeby spróbować dobrego sera. Przyjedźcie dla smaku. Zostańcie dla historii.