Bułgaria wśród gwiazd - od Gagarina do kosmicznego jogurtu

12 kwietnia to wyjątkowa data w historii ludzkości. Tego dnia obchodzimy Międzynarodowy Dzień Lotnictwa i Kosmonautyki, upamiętniający pierwszy lot człowieka w kosmos.

12 kwietnia 1961 roku radziecki kosmonauta Jurij Gagarin wyruszył w historyczną podróż wokół Ziemi na pokładzie statku Wostok 1. Gdy rakieta oderwała się od ziemi, Gagarin krzyknął przez radio słynne: „Поехали!” czyli „Pojechali!”. To krótkie, spontaniczne słowo stało się symbolem odwagi, radości i początku nowej epoki – epoki lotów kosmicznych.

Kilka tygodni później w ślady Gagarina poszedł pierwszy Amerykanin, Alan Shepard, a rywalizacja między mocarstwami przeniosła się w przestrzeń kosmiczną.

Pierwszy bułgarski kosmonauta - Georgi Iwanow

Choć o Gagarinie słyszał cały świat, niewielu wie, że Bułgaria również zapisała się w historii podboju kosmosu. W 1979 roku została szóstym krajem na świecie, który wysłał swojego obywatela na orbitę. Był nim Georgi Iwanow, pilot wojskowy, który poleciał w kosmos na pokładzie statku Sojuz 33.

Misja miała połączyć się ze stacją Salut 6, jednak z powodu awarii silnika musiała zostać przerwana. Mimo to lot uznano za wielki sukces. Bułgaria dołączyła do grona państw kosmicznych, pokazując, że nawet mały kraj może mieć wielkie ambicje.

Kosmiczna przyjaźń Bułgarii i Polski

W tym samym czasie w Gwiezdnym Miasteczku w ZSRR szkolenie przechodził również Mirosław Hermaszewski - pierwszy polski kosmonauta.
Iwanow i Hermaszewski szybko się zaprzyjaźnili. Po zakończeniu swoich misji spotykali się wielokrotnie - zarówno w Bułgarii, jak i w Polsce.
Podczas jednego z takich spotkań, 23 lipca 1980 roku, posadzili wspólnie drzewo w Lesie Chwały niedaleko Warny - symbol przyjaźni ponad granicami i wspólnego dążenia do gwiazd.

Bułgarski wkład techniczny 

Bułgaria nie ograniczyła się do wysłania człowieka w kosmos. Bułgarscy naukowcy z Bułgarskiej Akademii Nauk (BAS) stworzyli szereg instrumentów naukowych, które brały udział w ponad piętnastu misjach kosmicznych, w tym w programach Interkosmos, Meteor i Bion.

Już w 1972 roku na orbitę trafił pierwszy bułgarski instrument - Pribor-1, służący do badania jonosfery. Później opracowano m.in. spektrometry SMP-32 i radiometry RM-1, używane do obserwacji Ziemi i pomiarów promieniowania.

Największym sukcesem okazała się jednak seria dosymetrów Liulin - małych urządzeń do pomiaru promieniowania kosmicznego, które znalazły się na stacjach MIR i Międzynarodowej Stacji Kosmicznej (ISS).

Dzięki temu Bułgaria miała realny wkład techniczny w rozwój światowej kosmonautyki - nie tylko poprzez udział astronautów, ale także dzięki technologii, która naprawdę pracowała w przestrzeni kosmicznej.

Kuchnia dla kosmonautów - bułgarska specjalność

Mało kto wie, że Bułgaria jest również kosmicznym pionierem w dziedzinie żywienia! Bułgarscy naukowcy opracowali jedzenie dla kosmonautów, które jest lekkie, trwałe i bogate w składniki odżywcze.

W Instytucie Kriobiologii i Liofilizacji w Sofii powstały liofilizowane potrawy, czyli suszone przez zamrożenie zupy, dania mięsno-warzywne, owoce i desery.
Do menu trafiła także słynna bułgarska ljutenica, a nawet jogurt z bakteriami Lactobacillus bulgaricus, który pomagał utrzymać zdrową florę jelitową astronautów.

Bułgaria była trzecim krajem na świecie (po ZSRR i USA), który stworzył pełnowartościowe menu dla misji kosmicznych.

Co więcej, bułgarskie laboratoria pracowały nad kosmiczną szklarnią, w której uprawiano sałatę i rzodkiewki - pierwsze rośliny wyhodowane przez człowieka poza Ziemią!

Ciekawostki o Bułgarii w kosmosie

• Bułgarskie urządzenia naukowe latały w ponad 15 misjach kosmicznych, a ich dane są używane do dziś.
• Kosmiczna kuchnia z Bułgarii była tak dobra, że część potraw trafiła nawet na ziemski rynek w formie liofilizowanych zestawów dla alpinistów.
• Drugi bułgarski kosmonauta, Aleksandr Aleksandrow, poleciał w 1988 roku, kontynuując dzieło Iwanowa.
• W 2017 roku Bułgaria wróciła do kosmosu, gdy rakieta Falcon 9 firmy SpaceX wyniosła satelitę BulgariaSat-1.

Więcej o tym drzewie..