Bułgarka, która zatrzymała raka

Rak wciąż pozostaje jedną z najtrudniejszych chorób do leczenia. Choć medycyna rozwija się bardzo szybko, wielu pacjentów nadal słyszy, że możliwości terapii zostały wyczerpane. Właśnie dlatego tak duże zainteresowanie budzi praca dr Zdravki Medarovej - Bułgarki z pochodzenia, która dziś pracuje w Stanach Zjednoczonych i należy do światowej czołówki badań nad nowotworami.

Jej zespół opracował nowatorski lek, który nie niszczy organizmu, lecz w precyzyjny sposób zatrzymuje rozwój raka i hamuje przerzuty.

Lek, który zmienia podejście do leczenia

W przeciwieństwie do klasycznej chemioterapii, nowa terapia nie polega na agresywnym niszczeniu komórek. Jej celem jest zatrzymanie choroby, tak aby nowotwór przestał rosnąć i się rozprzestrzeniać.

W pierwszej fazie badań klinicznych lek podano 16 pacjentom, którzy znajdowali się na ostatnim etapie leczenia i nie mieli już innych opcji terapeutycznych.
Efekty okazały się obiecujące:

• u 44% pacjentów rozwój raka został zatrzymany na co najmniej 7 miesięcy,
•  jeden z chorych jest leczony już 13 miesięcy, a guz nadal nie rośnie,
• nawet przy najwyższych dawkach nie stwierdzono toksyczności.

Choć guzy nie zmniejszały się, lekarze podkreślają, że samo zatrzymanie choroby w tak zaawansowanym stadium jest ogromnym sukcesem.

Czym właściwie jest RNA i dlaczego ma takie znaczenie?

Aby zrozumieć, na czym polega ten przełom, warto wyjaśnić jedno pojęcie: RNA.
Najprościej mówiąc, RNA to posłaniec w komórce.
Jeśli DNA jest jak książka z instrukcjami schowana w sejfie, to RNA jest kopią konkretnej strony, którą komórka bierze do pracy. To RNA mówi komórkom:

• kiedy mają się dzielić,
• jakie białka produkować,
• jak mają się zachowywać.

Problem w tym, że w komórkach nowotworowych RNA zaczyna przekazywać błędne instrukcje, które napędzają chorobę.
Lek opracowany przez zespół dr Medarovej potrafi wyciszyć to wadliwe RNA. Zamiast niszczyć całą komórkę, terapia działa bardzo precyzyjnie - jakby wyłączała zepsuty przełącznik, pozostawiając resztę systemu nietkniętą.

Nanotechnologia w służbie medycyny

Kluczową rolę w terapii odgrywają nanocząsteczki - mikroskopijne nośniki, które krążą we krwi i trafiają bezpośrednio do komórek nowotworowych. To one dostarczają RNA, które neutralizuje szkodliwe sygnały odpowiedzialne za rozwój raka.

Dzięki temu zdrowe komórki są w dużej mierze oszczędzane, a leczenie może być znacznie łagodniejsze dla organizmu.

Medycyna przyszłości

Zdaniem dr Medarovej medycyna RNA może w przyszłości całkowicie zmienić leczenie nowotworów. Dziś potrafimy skutecznie leczyć tylko około 20% genów, które powodują raka. Pozostałe 80% znamy, ale nie umiemy jeszcze stworzyć przeciwko nim leków.
RNA daje nam szansę, by w przyszłości włączać i wyłączać geny jak klawisze pianina - mówi badaczka. To może pozwolić leczyć raka w sposób bardziej logiczny i precyzyjny.

Osobista motywacja

Dla dr Zdravki Medarovej ta praca nie jest tylko naukowym projektem. Jej ojciec zmarł na raka. Jego ostatnie słowa brzmiały: „Walcz, aby to, co spotkało mnie, nie spotkało innych”. To zdanie stało się dla niej życiową misją.

Kim jest dr Zdravka Medarova?

• doktorat z genetyki – Uniwersytet New Hampshire,
• specjalizacja w czołowych ośrodkach medycznych w USA,
• profesor nadzwyczajny Harvard Medical School,
• dyrektor naukowy amerykańskiej firmy TransCode Therapeutics,
• laureatka wielu międzynarodowych nagród naukowych.

Choć pochodzi z Bułgarii, swoje przełomowe badania prowadzi w Stanach Zjednoczonych, zgodnie z amerykańskimi standardami badań klinicznych.

Co dalej?

Badania weszły w drugą fazę i potrwają do 2028 roku. Jeśli kolejne wyniki będą równie dobre, lek może trafić do pacjentów około 2031-2032 roku.
Choć naukowcy podkreślają, że droga do powszechnego leczenia jest jeszcze długa, jedno jest pewne - to odkrycie daje realną nadzieję, tam gdzie wcześniej jej nie było.

fot. bTV