Petlowden - bułgarskie Święto Koguta

W środku zimy, gdy świat jeszcze śpi pod śniegiem, w bułgarskich wsiach od wieków obchodzi się Petlowden - Dzień Koguta („peteł” po bułgarsku to kogut). To ludowe święto poświęcone zdrowiu chłopców, płodności i ciągłości rodu. Kto wie, może to właśnie stąd wzięło się powiedzenie "ale z niego kogucik", gdy ktoś aż kipi energią i młodzieńczą odwagą.

Co ciekawe, w różnych regionach Bułgarii Petlowden obchodzi się w dwóch terminach:

• 20 stycznia - według współczesnego kalendarza gregoriańskiego
• 2 lutego - według dawnej tradycji i starego kalendarza juliańskiego

Różnica dat wynika z historycznej zmiany kalendarza. Po przejściu Bułgarii na kalendarz gregoriański część obrzędów „przesunęła się” o kilkanaście dni. W wielu wsiach zachowano jednak stary rytm i symbolikę, dlatego oba terminy funkcjonują równolegle - jedne odnoszą się do kalendarza kościelnego, inne do żywej tradycji ludowej.

Dlaczego bohaterem święta jest kogut?

W bułgarskim folklorze kogut symbolizuje:

• odwagę
• życie i witalność
• męską energię
• straż nad domem i rodziną

Wierzono, że jego pianie o świcie przegania złe moce i „otwiera” dzień. Dlatego w domach, gdzie dorastali chłopcy, kogut miał znaczenie niemal rytualne.
Podczas święta składano go w ofierze na progu domu, a jego krew - symbol życia, skrapiała symbolicznie próg domu, a na czołach chłopców kreślono nią znak krzyża, aby zapewnić im zdrowie, siłę i ochronę. 

Legenda o krwawym podatku

Jedna z najbardziej znanych legend związanych z Petlowden prowadzi nas do czasów osmańskich. Gdy Turcy przybywali do wsi, by zabierać najzdrowszych chłopców do janczarów, domy tych rodzin naznaczano krwią - jako znak „pobrania” dziecka.

Z czasem sprytne matki zaczęły same rysować takie krwawe znaki na swoich bramach i drzwiach, lecz krwią koguta. Dzięki temu Turcy sądzili, że ktoś był tu już przed nimi i opuszczali wieś. Tak narodził się symboliczny sens święta. Petlowden to opowieść o ocaleniu, odwadze i sprycie. 

Jak wyglądają obchody święta?

Przygotowania do Petlowden obejmowały:

• sprzątanie i bielenie domu
• zakładanie odświętnych ubrań
• pieczenie chlebów i słodkich bułek
• przygotowanie specjalnego „świątecznego” koguta

Ofiara składana była zwykle na progu domu - miejscu granicznym, uznawanym za symbol przejścia i ochrony. Głowę koguta zostawiano przy bramie, a pióra przechowywano „na zdrowie”.

Po obrzędzie przychodził czas na to, co na Bałkanach najważniejsze - wspólną ucztę, pieśni i tańce, humor i żarty o lekko frywolnym podtekście, opowieści o męskich cnotach i odwadze.

Tradycyjne potrawy to m.in. kogut z ryżem lub kapustą, tiaganice - tradycyjne, smażone placuszki z drożdżowego ciasta, podawane na słodko lub słono, świeże pity i drobne pieczywo.

Petlowden dziś

Współcześnie święto bywa odtwarzane w formie lokalnych festynów, rekonstrukcji etnograficznych i spotkań wspólnotowych. Nie chodzi już o dosłowną ofiarę, lecz o pamięć o tradycji, tożsamości i symbolice życia. Bo Petlowden pozostaje wciąż świętem męskiej energii i witalności, wspólnoty i ciągłości rodu oraz historycznej odwagi.